काठमाण्डु- टीकापुर घटनापछि कैलाली–१ प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनमा रेशम चौधरीको गढ बन्यो । टीकापुर घटनाका मुख्य दोषीको रूपमा अदालतले सजाय सुनाएका र जेल बस्नुपरेका चौधरी थारू बहुल समुदायको अधिकारको पक्षमा काम गर्दै आएका छन् ।

रेशम आफैं २०७२ को प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनमा फरार रहँदा पनि निर्वाचित भएका थिए । त्यसबेला उनी राष्ट्रिय जनता पार्टी–नेपालबाट उम्मेदवारी दिएका थिए । तर निर्वाचित भएपछि उनी अदालतमा आत्मसमर्पण गरेर जेल बसे ।

सांसदको रूपमा सेवा दिन नसकेपछि उनले आफ्नो पत्नी रञ्जिता श्रेष्ठको अध्यक्षतामा नागरिक उन्मुक्ति पार्टी (नाउपा) गठन गरे ।

रेशम पत्नी रञ्जिता श्रेष्ठ २०७९ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा कैलाली–१ बाट निर्वाचित भइन् । रञ्जिताको सहज जीतमा रेशमको प्रभाव प्रमुख रह्यो । उनी तत्कालीन सुदूरपश्चिम प्रदेशका १६ निर्वाचन क्षेत्रमध्ये एक मात्र महिला सांसद थिइन् । पुष्पकमल दाहाल प्रधानमन्त्री हुँदा उनलाई भूमि व्यवस्थापन, सहकारी र गरिबी निवारणमन्त्रीको जिम्मेवारी दिइएको थियो ।

तर, पति–पत्नीबीचको मतभेदका कारण पार्टी अब विभाजित भइसकेको छ । रेशमले नाउपा छोडेर नाउपा–नेपाल गठन गरेका छन् । रेशम चौधरी सो निर्वाचन क्षेत्रमा दौडन चाहन्थे, तर निर्वाचन आयोगले उनको उम्मेदवारी अस्वीकृत गरिदिएको छ ।

यसपटक नाउपा र र नाउपा–नेपाल दुवैको उम्मेदवार कैलाली–१ मा छैनन् । त्यसैले यस क्षेत्रका मतदाताले गर्ने विकल्प विशेष रूपमा रोचक बन्न पुगेको छ ।

अब रञ्जिता श्रेष्ठ नेतृत्वको नाउपा र नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) एकीकृत भइसकेको छ । २२ कम्युनिष्ट पार्टी र अन्य समूहहरू नाउपा, भीम रावल समूह, नेकपा (माओवादी) र नेकपा (एकीकृत समाजवादी) एकीकृत भई बनेको नेकपाले यो निर्वाचन जित्ने अपेक्षा गरिएको छ । यस क्षेत्रबाट रामलाल दगौरा थारूलाई नेकपाले उम्मेदवारी बनाएको छ ।

दगौरालाई २०७९को स्थानीय निर्वाचनमा टिकापुर नगरपालिकाका मेयर निर्वाचित भएका थिए । उनी संसदको चुनावमा भाग लिन मेयरको पदबाट राजीनामा दिका हुन् ।

यद्यपि, रेशम चौधरीको प्रभाव क्षेत्रलाई ध्यानमा राख्दा उनी कसलाई समर्थन गर्ने र कसलाई नगर्ने निर्णयले चुनावको परिणाममा प्रभाव पार्न सक्ने अनुमान गरिएको छ ।

यसपटक नाउपाका पूर्वकोषाध्यक्ष कोमल ज्ञवाली राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) बाट कैलाली–१ मा उम्मेदवार छन् । अर्का पार्टी नेता प्रदीप चौधरी कुलमान घिसिङ नेतृत्वको उज्यालो नेपाल पार्टीबाट उम्मेदवार छन् ।

यो निर्वाचन क्षेत्रमा १९ जना उम्मेदवार छन् । नेपाली कांग्रेसले पूर्वमन्त्री रामजनम चौधरीको साटो जनकराज चौधरीलाई टिकट दिएको छ । एमालेबाट द्वारिका प्रसाद न्यौपाने उम्मेदवार छन् । उनी पार्टीको संगठनात्मक शक्ति आफ्नो पक्षमा पर्नेमा विश्वास राख्छन् ।

फरक इतिहास

कैलाली–१ को निर्वाचन इतिहास फरक छ । यहाँका मतदाता दुर्लभ अवस्थामा मात्र पहिले रोजिएका उम्मेदवारलाई फेरि मतदान गर्छन् ।

२०४८ सालमा नेपाली कांग्रेसका गंगा बहादुर कुँवर विजयी भए । २०५१मा एमालेका हिमाञ्चल राज भट्टराईले जिते । २०५४ मा नेपाली कांग्रेसकी सुशिला स्वर, २०६४को पहिलो संविधानसभा निर्वाचनमा तत्कालीन माओवादीकी रूपा सोसी चौधरी र २०६९ को दोस्रो संविधानसभा निर्वाचनमा मधेसी जनअधिकार फोरमका जनक राज चौधरी निर्वाचित भए ।

२०७२ मा रेशम चौधरी भूमिगत रहँदा पनि मतदाताले उनलाई रोजे र २०७९ मा रञ्जिता श्रेष्ठ विजयी भइन् । २०७९ को अनुपातिक मत अनुसार नाउपा यस क्षेत्रमा निकै बलियो रहेको थियो ।

अनुपातिक प्रतिनिधित्वमा नाउपाले २७,४०६ मत पाएको थियो भने नेपाली कांग्रेस ११,३९५, माओवादी ७,९९२, एमाले ५,२१५, र रास्वपाले ४,१०३ मत पाएका थिए ।

तर अहिले अवस्था परिवर्तन भइसकेको छ । २७,००० मत पाएको नाउपा विभाजित छ । धेरै मत रामलाल दगौरा थारूको पक्षमा नेकपामा जाने देखिन्छ, तर रेशम चौधरीको असन्तुष्टि, कोमल ज्ञवालीको रास्वपामा प्रवेश र प्रदीप चौधरीको उम्मेदवारीले उक्त मत विभाजन हुने पक्का छ ।

यस्तो अवस्थामा पुराना पार्टीहरू जस्तै नेपाली कांग्रेस र एमालेले आफ्नो संगठनात्मक मत जोगाउँदै असन्तुष्ट मतदातालाई आकर्षित गर्न सकेमा परिणाम आफ्नो पक्षमा मोड्न सक्ने सम्भावना छ ।

अर्कोतर्फ रास्वपाको क्षमता शहरी र युवा मतदाताको मत आकर्षित गर्नमा पर्नेछ, जसले बालेन शाहको प्रभाव र जेन जी आन्दोलनपछि परिणाममा प्रभाव पार्नेछ । रास्वपाले पहिले नै कैलालीको धनगढीमा फागुन ६ गते ठूलो जनसभा गर्ने योजना घोषणा गरिसकेको छ ।