काठमाण्डु – निर्वाचनको मिति नजिकिँदै गर्दा रुकुम पूर्व फेरि एकपटक राष्ट्रिय राजनीतिको केन्द्रमा परेको छ ।

यहाँको निर्वाचन क्षेत्रमा लगातार जीत हासिल गर्दै आइरहेको माओवादीलाई यसपटक पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डको चुनावी यात्रा यसपटक सहज देखिँदैन । यो निर्वाचन उनको लागि केवल एउटा संसदीय सिटको प्रतिस्पर्धा होइन, बरु आफ्नै राजनीतिक आधारभूमिको पुनः परीक्षणका रूपमा हेरिएको छ ।

प्रचण्डले यसपटक संसदीय निर्वाचनका लागि यही क्षेत्रमा उम्मेदवारी दर्ता गराएका छन् र उनले विकास र समग्र प्रगतिको प्राथमिकता दिने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन् ।

रुकुम पूर्वलाई लामो समयदेखि माओवादी आन्दोलनको गढ मानिँदै आएको छ । जनयुद्धकालमा यो क्षेत्र संगठन, जनशक्ति र राजनीतिक संरचनाको हिसाबले महत्वपूर्ण आधार थियो ।

त्यसैले विगतका निर्वाचनमा प्रचण्ड वा माओवादी केन्द्रका उम्मेदवारले सहज जित निकाल्ने गरेका थिए। तर यसपटकको वातावरण पहिले जस्तो एकतर्फी देखिँदैन।

गढभित्रै बढ्दो असन्तुष्टि

स्थानीय स्तरमा विकास, रोजगारी, शिक्षा र पूर्वाधारका विषयमा मतदाताको अपेक्षा बढेको छ। विशेषगरी युवा पुस्ताले अब केवल ऐतिहासिक योगदानभन्दा वर्तमान उपलब्धि र भविष्यको योजना हेर्नुपर्ने आवाज उठाउन थालेका छन् ।

१८ देखि ३० वर्ष उमेर समूहका मतदाता जनयुद्धको प्रत्यक्ष अनुभव नभएको पुस्ता हो। उनीहरूका लागि रोजगारी सिर्जना, डिजिटल पहुँच, कृषि आधुनिकीकरण र सडक–स्वास्थ्य जस्ता आधारभूत विषय प्राथमिकतामा छन्। यसले परम्परागत भावनात्मक मतलाई व्यवहारिक मुद्दातर्फ मोड्ने संकेत देखिएको छ ।

स्थानीय स्तरमा केही मतदाताले राष्ट्रिय नेता जितेपछि क्षेत्रको विकासमा निरन्तर ध्यान पुग्छ कि पुग्दैन ? भन्ने प्रश्न पनि उठाउने गरेका छन्।

विपक्षी तयारी र सम्भावित प्रतिस्पर्धा

यस क्षेत्रमा एमाले, कांग्रेस तथा स्वतन्त्र उम्मेदवारहरू सक्रिय देखिएका छन् । विपक्षी दलहरूले संयुक्त रणनीति बनाए प्रतिस्पर्धा कडा हुन सक्ने आंकलन गरिएको छ ।

यदि विपक्षी मत विभाजित भयो भने प्रचण्डलाई लाभ पुग्ने विश्लेषण छ । तर विपक्ष एकजुट भएमा मतान्तर सानो हुन सक्ने आंकलन छ ।

रुकुम पूर्वमा मगर समुदायको उल्लेख्य उपस्थिति छ । साथै दलित, जनजाति र अन्य समुदायको मत पनि निर्णायक मानिन्छ ।

समुदायगत पहुँच, स्थानीय नेतृत्वसँगको सम्बन्ध र विकासका प्रत्यक्ष अनुभवले मतदान व्यवहारमा प्रभाव पार्ने सम्भावना हुन्छ ।

स्थानीय तहका पूर्वप्रतिनिधि, सामाजिक अभियन्ता तथा युवा समूहले चुनावी माहोलमा सक्रियता बढाइरहेका छन्। यसले चुनावलाई केवल दलगत प्रतिस्पर्धाभन्दा पनि सामाजिक प्रभावको प्रतिस्पर्धामा रूपान्तरण गरेको देखिन्छ ।

रुकुम पूर्वमा कुल १२ जना उम्मेदवार चुनावी मैदानमा छन् जसमा प्रचण्ड बाहेक नेपाली कांग्रेस, एमाले, प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी र अन्य साना दलका नेताहरू पनि प्रतिस्पर्धामा छन् ।

सबैभन्दा उल्लेखनीय चुनौती भनेको प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टीका सन्दीप पुन हुन् । उनी आफ्नो ऐतिहासिक पृष्ठभूमि र नवीन ऊर्जा लिएर मैदानमा आएका छन् । सन्दीप आफूलाई ‘जनयुद्धका शहीदपुत्र’ र नवयुवाहरूको प्रतिनिधि भनेर प्रस्तुत गरिरहेका छन् । जसले युवापुस्ताका आशा, रोजगारी र विकासमुखी एजेण्डालाई केन्द्रमा राखेर चुनावी अभियान चलाइरहेका छन् ।

त्यस्तै, नेपाली कांग्रेसबाट कुसुमदेवी थापा मगर र एमालेबाट लीलामणी गौतम पनि प्रतिस्पर्धामा छन् । मगर समूदायको वाहुलियता रहेको क्षेत्र, रुपान्तरित भएको नेपाली कांग्रेस र युवा उम्मेद्वार भएका कारण कुसुमदेवी प्रचण्डका लागि भारी बन्नसक्ने आंकलन गरिएको छ ।

प्रचण्डका पक्षमा माहोल

प्रचण्डका पक्षमा बलियो पार्टी संगठन, दीर्घ राजनीतिक अनुभव र राष्ट्रिय स्तरको पहिचान छ । जनयुद्धकालीन योगदानप्रति अझै पनि एक हिस्सा भावनात्मक रूपमा जोडिएको देखिन्छ ।

साथै, पार्टीको संरचनात्मक उपस्थिति गाउँ–गाउँसम्म रहेकाले चुनावी परिचालन सशक्त हुने अपेक्षा गरिएको छ । गठबन्धनको सम्भावित समीकरणले पनि उनलाई सहयोग पुग्न सक्छ ।

चुनौती कति गहिरो ?

यद्यपि परम्परागत रूपमा सुरक्षित मानिएको क्षेत्र भए पनि यसपटकको चुनाव सहज जितको रूपमा चित्रित गर्न कठिन देखिन्छ । युवा असन्तुष्टि, विकासप्रतिको अपेक्षा र विपक्षी सक्रियताले प्रतिस्पर्धालाई रोचक बनाएको छ ।

यो निर्वाचनले केवल एउटा सिटको नतिजा मात्र निर्धारण गर्ने छैन, बरु ग्रामीण क्षेत्रमा नेतृत्वप्रतिको विश्वास, परिवर्तनको चाहना र राजनीतिक ध्रुवीकरणको स्तरसमेत देखाउनेछ।

रुकुम पूर्वको चुनावी मैदान अहिले प्रतीक्षामा छ—के प्रचण्डले आफ्नो पुरानो गढ जोगाउनेछन्, वा मतदाताले नयाँ राजनीतिक सन्देश दिनेछन ?

जे भएपनि, यो निर्वाचन परिणामले राष्ट्रिय राजनीतिमा प्रतिकात्मक अर्थ राख्ने निश्चित छ । गढभित्रैको यो परीक्षा प्रचण्डका लागि व्यक्तिगत र पार्टी दुवै हिसाबले महत्वपूर्ण मानिएको छ ।

रुकुम पूर्व संसदीय निर्वाचन क्षेत्रमा पुथा उतर गंगा गाउँपालिकाका १४ वडा, भूमे गाउँपालिकाका ९ वडा र सिस्ने गाउँपालिकाका ८ वटा वडा रहेका छन् ।

रुकुम पूर्वबाट यस निर्वाचनमा मतदान गर्न सक्ने कुल मतदाताको संख्या ३४ हजार ७७२ रहेको छ । यस क्षेत्रमा यस निर्वाचनमा ५६ मतदान केन्द्र तोकिएको छ ।

२०७९ को प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनमा रुकुम पूर्वबाट तत्कालीन माओवादी केन्द्रका पूर्ण बहादुर घर्ति मगर विजयी भएका थिए । उनलाई नेपाली कांग्रेसले सहयोग गरेको थियो । त्यस्तै दोस्रो स्थानमा नेकपा एमालेका कैलाश कुमार मल्ल थिए ।