काठमाण्डु- भारत र नेपालबीच पछिल्ला हप्ता सीमा र चिया व्यापारमा देखिएको तनाव अब चिनीमा पनि देखिने भएको छ ।

अब यी दुई देशबीचको तनावको अर्को विषय चिनी बन्न सक्ने संकेत देखिएको छ । किनभने भारतले चिनी निर्यातमा लगाएको प्रतिबन्धबारे आएका रिपोर्टका कारण नेपालमा चिनी अभाव हुने चिन्ता बढेको छ ।

यो चिन्ता अझ बढ्नुको कारण ‘अल निनो’ नामक मौसमीय परिवर्तनका कारण भारतमा चिनी उत्पादन घट्न सक्ने सम्भावना पनि हो । यसले नेपाललाई भविष्यमा चिनी आपूर्ति गर्न कठिन बनाउन सक्छ ।

नेपाल ठूलो मात्रामा भारतबाट चिनी आयात गर्दै आएको छ । यस्तो अवस्थामा चिनीको मुद्दा बालेन शाह नेतृत्वको सरकारका लागि चुनौती बन्न सक्ने देखिन्छ ।

नेपालको चिनीको वार्षिक माग करिब २ लाख ५० हजार टन छ भने घरेलु उत्पादन करिब १ लाख ५० हजार टन मात्र हुन्छ । बाँकी १ लाख टन चिनी आयात गर्दै आएको छ ।

भारतले गत मे महिनामा यस वर्ष सेप्टेम्बरसम्म चिनी निर्यात रोक्ने घोषणा गरेको थियो । यो प्रतिबन्ध गत वर्ष कम उत्पादन र ‘अल निनो’ मौसमीय प्रभावका कारण आगामी वर्ष उखुको उत्पादन घट्ने जोखिमलाई ध्यानमा राखेर लगाएको हो । प्रतिबन्धसँगै भारतले चिनीलाई निषेधित निर्यात श्रेणीमा राखेको छ ।

भारतको एक नयाँ रिपोर्टका अनुसार भारतले आगामी ३ वर्षसम्म चिनी निर्यात गर्न नसक्ने अवस्थामा पुगेको छ ।

नेपालका चिनी उत्पादनकर्ता सगुन बोहराले बेमौसमी वर्षा र खराब मौसमका कारण उखु उत्पादनमा ठूलो गिरावट आएको बताएका छन् । जसका कारण भारतले चिनी निर्यात रोक्नुपरेको उनको भनाइ छ । ‘भारतको यो निर्णयले नेपालमा दीर्घकालीन असर पर्नेछ’, उनले भने ।

यस्तै उद्योगी महेश जाजूका अनुसार निर्यात प्रतिबन्धपछि करिब ६ महिनामै चिनीको अभाव देखिन थाल्ने बताए । यसको असर चिनीलाई मुख्य कच्चा पदार्थका रूपमा प्रयोग गर्ने जुस, बिस्कुट, कन्फेक्शनरी र चकलेट उद्योगमा पर्नेछ । नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघ कोशी प्रदेशका अध्यक्ष राजेन्द्र राउतका अनुसार नेपालका लागि चिनी आयात नै विकल्प हो, किनकि घरेलु उत्पादनले उद्योगको माग पूरा गर्न सक्दैन ।

भारतबाट चिनी नआएमा नेपालले ब्राजिल र पाकिस्तान जस्ता तेस्रो मुलुकबाट आयात गर्छ । यी देशहरूमा उखु उत्पादन धेरै हुन्छ ।

तर उद्योगीहरूको भनाइमा, त्यस्ता देशबाट आयात गर्दा भन्सार शुल्क र ढुवानी लागत बढी हुने भएकाले चिनी महँगो पर्नेछ ।
समाचार संस्था रोयटर्सको एक रिपोर्टअनुसार भारतले कम्तीमा आगामी तीन वर्षसम्म अत्यन्त सीमित मात्रामा मात्र चिनी निर्यात गर्नेछ । यसको मुख्य कारण ‘एल निनो’ मौसमीय प्रभावले उखु उत्पादनमा असर पार्न सक्ने सम्भावना हो । यसले एसिया, अफ्रिका र मध्यपूर्वका चिनी आयात गर्ने देशहरूलाई असर गर्नेछ, जसमा नेपाल पनि पर्छ ।

ब्राजिलपछि विश्वकै दोस्रो ठूलो चिनी उत्पादक देश भारतमा पछिल्लो समय उखु उत्पादनमा भारी गिरावट आएको छ । महाराष्ट्र र कर्नाटक जस्ता प्रमुख उखु उत्पादक राज्यहरूमा उत्पादन घटेकाले लगातार दोस्रो वर्ष पनि खपतभन्दा कम चिनी उत्पादन हुने अनुमान गरिएको छ ।

चिनी निर्यातमा लगाइएको यो प्रतिबन्ध भारतको इथानोल उत्पादन नीतिसँग पनि जोडिएकोे छ । आयातित कच्चा तेलमाथिको निर्भरता घटाउन भारतले पेट्रोलमा २० प्रतिशत इथानोल अनिवार्य मिसाउने लक्ष्य राखेको छ ।

यसका लागि मिलहरूले आफ्नो क्षमता विस्तार गरेका छन् र ठूलो मात्रामा उखुलाई चिनीको सट्टा इथानोल उत्पादनमा प्रयोग गर्न थालिएको छ ।

कोभरिग एनालिटिक्सका संस्थापक तथा वरिष्ठ चिनी विश्लेषक क्लाउडियो कोभरिगले भारतबाट निर्यात नहुँदा विश्वव्यापी चिनी व्यापार प्रवाह घट्ने बताए ।

तर उनले भारतले तीन वर्षसम्म पूर्ण रूपमा निर्यात नगर्ने दाबीलाई अतिरञ्जित भनेका छन् । उनका अनुसार ‘अल निनो’को चिन्ता भए पनि परिस्थिति क्रमशः सामान्यतर्फ फर्किने सम्भावना छ ।