काठमाण्डु – संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई)को दुबईबाट इजरायलको तेल अभिभका लागि उडेको फ्लाईदुबईको विमानका को-पाइलटले ककपिटमै अर्का पाइलटलाई चक्कु प्रहार गरेको घटना अहिले विश्वभर चर्चामा छ ।

यद्यपि, घटनापछि विमानलाई साउदी अरबतर्फ सुरक्षित डाइभर्ट गरिएको थियो । विमानमा १७४ जना सवार थिए । ती सबै अहिले सुरक्षित रहेको फ्लाई दुबईले जनाएको छ ।

यसरी भयो घटना

फ्लाईदुबईको एफजेड१०७३ उडान बुधबार दुबईबाट तेल अभिभतर्फ जाँदै थियो । विमानका को-पाइलटले मुख्य पाइलटमाथि आक्रमण गरेपछि विमान तीव्र गतिमा तल झरेको थियो

जोर्डनको हवाई क्षेत्रमाथि उडिरहेको बेला ती को-पाइलटले कप्तानमाथि आक्रमण गरेर विमानलाई नियन्त्रणबाहिर लैजान खोजेको बताइएको छ । घटनापछि विमानलाई साउदी अरबको ताबुक विमानस्थलमा सुरक्षित अवतरण गराइएको थियो ।

घटनापछि इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहुले घटनाको उद्देश्यबारे निष्कर्ष निकाल्न अहिले नै हतार हुने बताएका छन् । इरानको संलग्नताबारे उनले घटनाको अनुसन्धान भइरहेको र इजरायलले पनि अनुसन्धानमा सम्भावित रूपमा सहभागी हुन सक्ने बताएका छन् ।

‘यो घटनाको मूल कारण र उद्देश्यबारे अहिले नै भन्न हतार हुन्छ । आक्रमण गर्ने पाइलटलाई साउदी अरबमा अनुसन्धान भइरहेको छ,’ नेतन्याहुले फक्स न्युजलाई भनेका छन् ।

उडानका क्रममा विमान करिब ३० सेकेन्डमै १४ हजार फिट (४,२६७ मिटर) तल झरेको फ्लाइट–ट्र्याकिङ तथ्यांकले देखाएको छ ।

करिब ०५ः३१ जीएमटीमा विमानबाट सामान्य आपत्कालीन संकेत ७७०० जारी गरिएको थियो । त्यसको केही मिनेटपछि संकेत परिवर्तन गरी ७५०० बनाइएको थियो, जसले विमानमा ‘अनधिकृत हस्तक्षेप’ भएको जनाउँछ ।

घटनापछि यात्रु र चालक दलका सदस्यहरूले आक्रमणकारी पाइलटलाई नियन्त्रणमा लिन सफल भए । विमानमा रहेका अर्का पाइलटले अन्ततः विमानलाई साउदी अरबको ताबुकमा अवतरण गराए ।

ताबुक विमानस्थलका अधिकारीहरूका अनुसार विमानका कप्तान र पहिलो अधिकृत दुवै घाइते भएका थिए। उनीहरूलाई अस्पताल लगिएको थियो ।

साउदी अरबस्थित भारतीय दूतावासले घाइते कप्तानको पहिचान भारतीय नागरिक स्मित मच्छरका रूपमा गरेको छ । दूतावासका अनुसार उनको ताबुकस्थित अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ र उनको अवस्था स्थिर छ ।

इजरायली प्रधानमन्त्री नेतन्याहुले यात्रुहरूको ज्यान जोगाउन मच्छरले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको बताएका छन् । उनका अनुसार ककपिटबाट बाहिर निस्कन सफल भएपछि यात्रु र चालक दलले आक्रमणकारीलाई नियन्त्रणमा लिन सकेका थिए ।

भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले पनि मच्छरको प्रशंसा गर्दै उनलाई ‘हिरो’ भनेका छन् ।

यात्रुले कसरी विमान नियन्त्रणमा लिए ?

एक पाइलटले अर्कामाथि आक्रमण गरी विमान खसाल्न खोजेको दाबी इजरायली अधिकारी र यात्रुहरूले गरेका हुन् । यूएई र साउदी अधिकारीहरूले यसलाई पुष्टि गरेका छैनन् । घाइते पाइलटले नै ककपिटको ढोका खोलेका थिए । क्याबिनमा यात्रुका रूपमा बसेका दुई अन्य पाइलटले विमान अवतरण गराएका थिए ।

विमानभित्र खिचिएको भिडियोमा घाइते पाइलट र एक यात्रु घाइते अवस्थामा देखिएका छन् । यात्रुहरूका अनुसार विमान असामान्य रूपमा तल झर्न थालेपछि केही यात्रु ककपिटतर्फ प्रवेश गरे । त्यसपछि यात्रु र चालक दलले आक्रमणकारी पाइलटलाई नियन्त्रणमा लिएका थिए ।

एक यात्रुकी आमाले आफ्नी छोरीले विमान नियन्त्रण गुमाउँदै गएको महसुस गरेको र आफू मर्न लागेको ठानेको बताएकी छन् ।

घटनाको वास्तविक उद्देश्य अहिलेसम्म स्पष्ट भएको छैन । नेतन्याहुले आक्रमणकारीका सम्भावित सहयोगी थिए कि थिएनन् ? घटनामा इरानको कुनै भूमिका थियो कि थिएन भन्ने विषय पनि अनुसन्धानबाट खुल्ने बताएका छन् ।

इजरायली रक्षामन्त्री इजरायल काट्जले प्रारम्भिक जानकारीका आधारमा आक्रमणकारीले विमान दुर्घटनाग्रस्त गराएर सबै यात्रुको ज्यान लिन खोजेको दाबी गरेका छन् । एक इजरायली अधिकारीले आक्रमणकारी ओमानी नागरिक भएको बताएका छन् ।

तर फ्लाईदुबईले घटनाको कारण र उद्देश्यबारे औपचारिक अनुसन्धान पूरा नभएसम्म अनुमान नगर्न आग्रह गरेको छ । दुबईबाट तेल अभिभतर्फकै अर्को फ्लाईदुबई उडान एफजेड१०८१ पनि डाइभर्ट भएको खबर इजरायली सञ्चारमाध्यममा आएको थियो । तर द टाइम्स अफ इजरायलका अनुसार त्यो खबर गलत थियो ।

उक्त विमानले कुनै आपत्कालीन संकेत जारी गरेको थिएन र निर्धारित मार्गमै तेल अभिभतर्फ गइरहेको थियो । फ्लाइट–ट्र्याकिङ वेबसाइटमा आएको प्राविधिक समस्याका कारण भ्रम सिर्जना भएको बताइएको छ ।

ताबुकमा अवतरण गरेपछि यात्रुहरूलाई अर्को विमानमार्फत तेल अभिभ पठाइएको थियो । अधिकांश यात्रु इजरायली नागरिक थिए ।

विमान तेल अभिभ पुगेपछि यात्रुका परिवारहरूलाई विमानस्थलमा बोलाइएको थियो । सुरक्षा अधिकारीहरूले यात्रुहरूसँग घटनाबारे जानकारी लिएका थिए ।

घटनामा पाइलटले आक्रमण गर्नुको वास्तविक उद्देश्य तत्काल स्पष्ट हुन सकेको छैन । आक्रमणको आरोप लागेका पाइलटसँग साउदी अधिकारीहरूले सोधपुछ गरिरहेका थिए ।

इजरायलका रक्षामन्त्री इजरायल काट्जले भने प्रारम्भिक जानकारीअनुसार आक्रमणकारीले विमान दुर्घटनाग्रस्त गराई त्यसमा सवार सबैको ज्यान लिन खोजेको बताएका छन् । उनले घटनालाई ‘जिहादी आतंकवादी आक्रमणको प्रयास’ का रूपमा वर्णन गरेका छन् । यद्यपि, यो प्रारम्भिक दाबी हो र घटनाको औपचारिक अनुसन्धान जारी छ ।

एक इजरायली अधिकारीले आक्रमणकारी ओमानी नागरिक भएको बताएका छन् । उनको नाम सार्वजनिक गरिएको छैन ।

इजरायल र ओमानबीच औपचारिक कूटनीतिक सम्बन्ध छैन । ओमानले प्यालेस्टिनी अधिकारको मुद्दा उठाउँदै इजरायलसँग सम्बन्ध सामान्यीकरण गरेका क्षेत्रका अन्य देशहरूको समूहमा सामेल भएको छैन । त्यस्तै, साउदी अरबले पनि प्यालेस्टिनी राज्यको स्थापना स्वीकार गर्नुपर्ने सर्तसहित इजरायलसँग सम्बन्ध सामान्यीकरणको विषय अघि सारेको छ ।

नेतन्याहुले इजरायली तथा विदेशी विमान कम्पनीका विमानमा सुरक्षा व्यवस्था थप कडा बनाउन सम्बन्धित अधिकारीहरूलाई निर्देशन दिएका थिए ।

तर विपक्षी नेता यायर ल्यापिडले नेतन्याहुका राजनीतिक सहयोगीहरूले उक्त घटनालाई इजरायलमाथि सम्भावित आक्रमणबारे एक दिनअघि जारी गरिएको चेतावनीसँग जोड्न खोजेको आरोप लगाएका छन् ।

घटना इजरायलमा अक्टोबरको अन्त्यमा हुने निर्वाचनको केही साताअघि भएको हो । मंगलबार नेतान्याहुले निर्वाचनअघि इजरायलका शत्रुहरूले आक्रमणको प्रयास गर्न सक्ने संकेत गरेका थिए । ल्यापिडका अनुसार विदेशमा हुन सक्ने गतिविधिबारेको सुरक्षा चेतावनी दुई वर्षभन्दा बढी समयदेखि लागू रहेको र त्यसको विमानमा भएको घटनासँग सम्बन्ध नरहेको थियो ।

उनले घटनाका क्रममा यात्रु र इजरायली नागरिकलाई जोगाउन भूमिका खेलेका व्यक्तिहरूको बहादुरीलाई राजनीतिक रूपमा प्रयोग गर्न खोजिएको आरोप पनि लगाए ।

आक्रमणको उद्देश्य अझै थाहा छैन । यो इजरायलीलाई लक्षित गरिएको आक्रमण थियो कि थिएन, त्यो पनि स्पष्ट छैन ।

इजरायल सरकारका केहीले यस्तो निष्कर्ष निकालिसकेका छन्, तर अधिकारीहरूले यो पुष्टि नभएको बताएका छन् ।

आक्रमणकारीको हालको अवस्था र उनीमाथि के कारबाही हुन्छ भन्ने कुरा पनि खुलेको छैन ।