काठमाण्डु- नेपालको पूँजी बजारमा सेयर कारोबारको चर्चा बढी हुने गरे पनि पछिल्लो एक वर्षमा कर्पोरेट डिबेन्चरको दोस्रो बजार कारोबार उल्लेखनीय रूपमा बढेको देखिएको छ। घट्दो बैंक ब्याजदरका बीच संस्थागत लगानीकर्ताहरू स्थिर प्रतिफल दिने वित्तीय उपकरणतर्फ आकर्षित हुन थालेपछि डिबेन्चर बजार विस्तार हुने संकेत देखिएको हो।

नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) को तथ्यांकअनुसार जुन २०२५ मा करिब ५ करोड रुपैयाँ रहेको डिबेन्चरको मासिक कारोबार एक वर्षपछि जुन २०२६ मा बढेर करिब ७ अर्ब ९५ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। सो अवधिमा कारोबार भएको डिबेन्चरको परिमाण पनि ४५ हजार कित्ताबाट बढेर ७१ लाख कित्ताभन्दा बढी पुगेको छ।

बजार विश्लेषकहरूका अनुसार यो वृद्धि केवल कारोबारको परिमाण बढेको संकेत मात्र नभई लगानीकर्ताको प्राथमिकतामा आएको परिवर्तनको संकेत पनि हो।

घट्दो ब्याजदरले बढायो आकर्षण

बैंक तथा वित्तीय संस्थाले मुद्दती निक्षेपको ब्याजदर निरन्तर घटाउँदै लगेपछि बीमा कम्पनी, म्युचुअल फन्ड, पेन्सन फन्डलगायत संस्थागत लगानीकर्ताहरूले निश्चित प्रतिफल दिने वैकल्पिक लगानी साधन खोज्न थालेका छन्। यही क्रममा कर्पोरेट डिबेन्चर उनीहरूको रोजाइमा पर्न थालेको विश्लेषकहरू बताउँछन्।

कर्पोरेट डिबेन्चरले निश्चित कुपन (Coupon Rate) उपलब्ध गराउने भएकाले लगानीकर्ताले सम्पूर्ण अवधिभर एउटै दरमा ब्याज प्राप्त गर्छन्। बैंक निक्षेपमा भने अवधि सकिएपछि प्रचलित नयाँ ब्याजदरमा नवीकरण गर्नुपर्ने हुन्छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार भविष्यमा ब्याजदर अझै घट्ने अवस्था आए हाल उच्च कुपन दर भएका डिबेन्चरको बजार मूल्य थप बढ्न सक्ने सम्भावना रहन्छ।

सेयरभन्दा फरक जोखिम र प्रतिफल

सेयरधनी कम्पनीको स्वामित्वमा सहभागी हुने भए पनि डिबेन्चरधनी कम्पनीको ऋणदाता हुने भएकाले कम्पनीले आफ्नो वित्तीय दायित्व पूरा गरिरहेसम्म नियमित ब्याज प्राप्त गर्ने व्यवस्था हुन्छ। यही कारण बजारको उच्च उतारचढावबाट बच्न चाहने संस्थागत लगानीकर्ताका लागि डिबेन्चर तुलनात्मक रूपमा सुरक्षित विकल्प मानिन्छ।

यद्यपि, डिबेन्चर पूर्ण रूपमा जोखिममुक्त भने हुँदैन। लगानी गर्नु अघि कम्पनीको क्रेडिट रेटिङ, नगद प्रवाह (Cash Flow), ब्याज तिर्ने क्षमता (Interest Coverage Ratio) तथा समग्र वित्तीय अवस्थाको मूल्याङ्कन गर्नुपर्ने विज्ञहरूको सुझाव छ।

ठूलो कारोबारले के संकेत गर्छ?

जुन २०२६ मा मात्रै करिब ७ अर्ब ९५ करोड रुपैयाँ बराबरको डिबेन्चर कारोबार हुनु सामान्य खुद्रा लगानीकर्ताको सक्रियताले मात्र सम्भव नहुने विश्लेषण गरिएको छ।

यसले संस्थागत लगानीकर्ताहरूले आफ्नो लगानी पोर्टफोलियो पुनःसन्तुलन (Portfolio Rebalancing) गरिरहेको संकेत दिने कतिपय विश्लेषकहरूको भनाइ छ। बजारमा यसलाई ‘स्मार्ट मनी’ (Smart Money) को सक्रियताको प्रारम्भिक संकेतका रूपमा समेत हेरिएको छ।

पूँजी बजारका लागि सकारात्मक संकेत

विश्लेषकहरूका अनुसार यो प्रवृत्ति निरन्तर रहे नेपालको कर्पोरेट बण्ड तथा डिबेन्चर बजार थप गहिरो र परिपक्व बन्न सक्छ। यसले कम्पनीहरूलाई बैंक ऋणबाहेक वैकल्पिक वित्तीय स्रोत उपलब्ध गराउनुका साथै लगानीकर्तालाई पनि विविध लगानी विकल्प प्रदान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

नेपालको पूँजी बजार लामो समयदेखि सेयर केन्द्रित रहँदै आएको भए पनि पछिल्लो तथ्यांकले फिक्स्ड इनकम (Fixed Income) बजार पनि विस्तारै विकसित हुँदै गएको संकेत गरेको छ।

घट्दो ब्याजदर, निश्चित कुपन आम्दानी, दोस्रो बजारमा बढ्दो तरलता र संस्थागत लगानीकर्ताको सक्रियताले नेपालको कर्पोरेट डिबेन्चर बजार आगामी दिनमा पूँजी बजारको महत्वपूर्ण क्षेत्रका रूपमा स्थापित हुन सक्ने देखिएको छ।