भक्तपुर – भक्तपुरका नेवार समुदायले बुधबार मोहनी नख: मनाएका छन् ।

विजयादशमीको दिन बुधबार मान्यजनको हातबाट मोहनी सि: न अर्थात कालो टीका, राटो टीका, जमरा ग्रहण गरी मोहनी न:ख मनाएका हुन् ।

यहाँका नेवार समुदायले नवदुर्गा भवानीको पूजा गर्ने क्रममा महानवमीको दिनमा घरघरमा पालामा दियो बालेर त्यसको माथिवाट अर्को पालाले छोपेर पालामा जम्मा भएको कालो ध्वाँसोलाई नै मोहनी सि:नं (कालो टीका) बनाएका हुन्छन् ।

विजयादशमीको दिन बल र विजयीको प्रतिकको रूपमा रातो अक्षता, जमरा, र निधारको बिचमा मोहनी सि:नं अर्थात् कालो टीका लगाएर दसैँ मोहिनी नख: मनाएको भक्तपुरका संस्कृतकर्मी प्रकाश कायस्थले जानकारी दिए ।

असत्य माथि सत्यको विजय उत्सव अर्थात आजको दिन त्रिपुरा सुन्दरी भगवती प्रकट भई महिषासुर देत्यलाई मोहनी लगाई लठ्याएर बध गरेको दिनको रूपमा लिने गरेको उनले जानकारी दिए ।

मोहनी सि:नं लाई तान्त्रिक शक्ति, मोहनी शक्तिको रूपमा लिने परम्परा रहेको बुधबार बिहान टीकाको शुभाइतमा घरघरमा कालो टीका अर्थात मोहनी सि:नं लगाएपछि घरघरबाट ब्रम्हायणी मन्दिरमा पुजा लिएर दर्शन गर्न जाने परम्पराअनुसार आज दिनभर र रातिसम्म भक्तपुरको ब्रम्हायणी मन्दिरमा भव्य मेला लागेको छ ।

व्रम्हायणी मन्दिरमा हजारौँ दर्शनार्थीले आज बाजागाजासहित शक्ति पिठको रूपमा रहेको व्रम्हायणी देवीको रूपमा पूजा एवं दर्शन गर्ने जानकारी दिँदै उनले कालो टीकालाई धार्मिक, संस्कृति र तान्त्रिक शक्तिको रूपमा नेवार समुदायले ग्रहण गर्ने गरेको संस्कृतिविद् कायस्थले जानकारी दिए ।

बुधबार मध्यराति तलेजुमा खड्ग जात्रा सम्पन्न भएपछि मात्रै मोहनी नख: सम्पन्न हुने उनले जानकारी दिए । राति ब्रम्हायणीबाट नवदुर्गा देवगण तलेजु आएर नवदुर्गाको दिदी तलेजुलाई ढोग गरी मन्त्र सिद्ध गरेपछि नवदुर्गा र खड्ग जात्रा गरी तलेजुलाई बोकेर भव्य जात्रा गरी तलेजुको बाहन सेतो घोडालाई पछि लगाउँदै नगरपालिका परिक्रमा गरेपछि मोहनी नख: सम्पन्न हुने उनले जानकारी दिए ।

मोहनी नख: कहिलेबाट सुरु भयो भन्ने यकिन तथ्य भने छैन । दसैँंमा अवसरमा खड्गयात्रा (पाया:)को चलन भएकाले यसको थिति नेपालमा तन्त्रयानको प्रादुर्भाव भएदेखि सुरु भएको मान्यता रहँदै आएको छ ।

मोहनीको मुख्य विशेषता भनेकै मोहनी सिन्ह: हो । मोहनीका बेला नेवार निम्तो आएको ठाउँमा ‘नखत्या’ (छोरीचेलीलाई बोलाउने) जाने चलन छ ।

राजा हरिसिंहदेवले नेपाल संवत् ४४४ मा भारतबाट नेपालमा तलेजु भवानीलाई लिएर आएदेखि मोहनी नख: मनाउन थालिएको भन्ने भनाइ पनि रहँदै आएको छ । त्यसो त बौद्ध धर्मावलम्बीले पनि मोहनी नख: फरक महत्वका साथ मनाउने गरेका छन् ।