काठमाण्डु- भारतमा चिनीको औसत मूल्य एक महिनामै २० प्रतिशतभन्दा बढीले बढेको छ ।

अगस्ट २० मा चिनीको मूल्य प्रतिकिलो ५५.७० रुपैयाँ पुगेको छ । दिल्लीमा खुद्रा मूल्य प्रतिकिलो ६० रुपैयाँ नाघेको छ ।

सरकारी तथ्यांकअनुसार एक वर्षको अवधिमा चिनीको मूल्य २० प्रतिशतभन्दा बढीले बढेको हो । भारतका प्रमुख चिनी व्यापार केन्द्रमध्ये एक कोल्हापुरमा अगस्ट २० मा थोक चिनी प्रतिक्विन्टल ५,७५० भारतीय रुपैयाँमा कारोबार भएको थियो ।

मूल्यवृद्धिपछि सरकारले एक दशकयताकै पहिलोपटक १० लाख मेट्रिक टन चिनी भन्सारमुक्त आयात गर्न अनुमति दिएको छ ।

यो भन्सार शुल्कमुक्त आयात सुविधा आगामी अक्टोबर ३१ सम्म लागु हुनेछ । भारतमा सामान्यतया चिनी आयातमा १०० प्रतिशत भन्सार शुल्क लाग्ने व्यवस्था छ ।

ठूला उपभोक्ता र डिलरले भण्डारण गर्न पाउने चिनीको परिमाणमा पनि सीमा तोकिएको छ भने चिनी मिलमा रहेको मौज्दातको भौतिक निरीक्षण गर्न निर्देशन दिइएको छ ।

चिनीको मूल्य किन बढ्दै छ?

विश्वकै सबैभन्दा ठूलो चिनी उपभोक्ता भारतलाई घरेलु बजारका लागि वार्षिक २७० देखि २९७ लाख मेट्रिक टन चिनी आवश्यक पर्छ ।

संसारभर ब्राजिलपछि भारत विश्वव्यापी रूपमा चिनी उत्पादनमा दोस्रो स्थानमा छ । भारत सरकारको तथ्याङ्कअनुसार देशमा ७०३ चिनी मिलहरू छन् जसले उखुको रसबाट चिनी उत्पादन गर्छन् ।

केही राज्यमा बाढी र अन्य क्षेत्रमा कम वर्षाका कारण उखुको उत्पादन घट्नुका साथै आपूर्ति अभाव हुने चिन्ताले चिनीको मूल्य बढाएको बताइएको छ । विशेषगरी उत्तर प्रदेश, महाराष्ट्र र कर्नाटकजस्ता प्रमुख उखु उत्पादक राज्यमा यस्तो समस्या देखिएको छ । अनावश्यक भण्डारणले पनि मूल्यवृद्धिमा योगदान गरेको छ ।

सरकारका अनुसार अनुमानभन्दा उत्पादन कम भए पनि अक्टोबरसम्म घरेलु माग पूरा गर्न पर्याप्त चिनी मौज्दात रहेको छ ।

तर बजारमा हुने अवरोधबाट उपभोक्तालाई जोगाउन आवश्यक चिनीको मौज्दात पछिल्ला वर्षहरूमा घट्दै गएको र छ ।

पेट्रोलमा २० प्रतिशत इथानोल मिसाउने लक्ष्य पूरा गर्न चिनीलाई इथानोल उत्पादनतर्फ मोडिएकाले अभाव भएको आरोप लागेको छ । तर तथ्यांकअनुसार समग्र चिनी उत्पादनमा उतारचढाव आए पनि इथानोल उत्पादनका लागि छुट्याइने चिनीको परिमाण भने अधिकांश समय स्थिर रहेको छ ।

सरकारले अगस्ट २१ मा जारी गरेको स्पष्टीकरणअनुसार २०२५–२६ मा देशमा उत्पादित कुल चिनीको करिब ९ प्रतिशत इथानोल उत्पादनका लागि प्रयोग गरिएको छ । साथै, भारतमा अहिले उत्पादन हुने इथानोलको करिब तीनचौथाइ हिस्सा मुख्यतः मकैजस्ता अन्नबाट उत्पादन भइरहेको सरकारले जनाएको छ ।

नेपालमा मूल्यवृद्धि

भारतले १३ मे २०२६ मा चिनी निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाएको छ । भारतको प्रतिबन्ध र भारतमै मूल्य बढेपछि नेपालमा पनि चिनीको अभाव र मूल्यवृद्धि भएको छ । अहिले नेपाली बजारमा चिनीको मूल्य १२० रुपैयाँ प्रतिकिलो पुगेको छ ।

प्रतिबन्धअघि रहेको करिब ९५ रुपैयाँको मूल्यसँग तुलना गर्दा अहिले चिनी प्रतिकिलो २५ रुपैयाँ अर्थात् करिब २६.३ प्रतिशत महँगिएको छ ।

नेपालको वार्षिक चिनी खपत करिब २ लाख ८० हजार टन हो । यस वर्ष नेपालका चिनी उद्योगहरूले करिब २ लाख टन उत्पादन गरेका छन् ।