मस्को- रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले उत्तर एटलान्टिक सन्धि सङ्गठन (नाटो) का सदस्य राष्ट्रहरूलाई कडा चेतावनी दिँदै रुसी भूभाग ‘कलीनिनग्राद’माथि सैन्य हमला भए रुसले आफ्ना सम्पूर्ण हतियार प्रयोग गर्ने स्पष्ट पारेका छन्। ती हतियारहरूमा आणविक हतियारसमेत समावेश रहेको पुटिनको भनाइ छ।
मस्कोमा आयोजित ‘वाल्दाई इन्टरनेसनल डिस्कसन क्लब’ को वार्षिक बैठकलाई सम्बोधन गर्दै राष्ट्रपति पुटिनले रुसले युरोपका कुनै पनि देशमाथि आक्रमण गर्ने योजना नबनाएको बताए । तर उनले आफ्नो भौगोलिक अखण्डता र सार्वभौमसत्ताको रक्षाका लागि आवश्यक पर्ने जुनसुकै कठोर कदम चाल्न तयार रहेको पनि बताए।
पुटिनको भनाइ र सम्भावित जोखिम
१. पश्चिमा देशहरूमाथि तनाव बढाएको आरोप
सम्बोधनका क्रममा राष्ट्रपति पुटिनले पश्चिमा मुलुकहरू र युरोपेली युनियनले जानाजानी सैन्य तनाव बढाउन खोजेको आरोप लगाए।
पश्चिमा राष्ट्रहरूले आगामी वर्षहरूमा रुससँग सम्भावित युद्धको तयारी गरिरहेको दाबी गर्दै उनले बाल्टिक सागरमा नाटोको बढ्दो सैन्य अभ्यास र रुसी पानीजहाजहरूलाई रोक्ने वा जफत गर्ने प्रयासप्रति गम्भीर आपत्ति जनाए।
पुटिनको यो कडा वक्तव्य मस्कोले नाटोलाई दिएको त्यो चेतावनीपछि आएको हो, जसमा कलीनिनग्रादको सुरक्षाका लागि परमाणु हतियार प्रयोग गर्न रुस पछि नहट्ने उल्लेख गरिएको थियो।
२. कलीनिनग्रादको भौगोलिक स्थिति र संवेदनशीलता
कलीनिनग्राद रुसको मुख्य भूभागभन्दा करिब ३०० किलोमिटर टाढा युरोपको मुटुमा अवस्थित छ। यो क्षेत्र पोल्यान्ड र लिथुआनियाको बिचमा घेरिएर रहेको छ, जुन दुवै देश नाटोका सदस्य हुन्।
स्थल मार्गको कठिनाइ : रुसको मुख्य भूभागबाट कलीनिनग्रादसम्म जमिनको बाटो भएर जान अन्य देशहरूको सीमा पार गर्नुपर्छ। तर बाल्टिक सागरको समुद्री मार्गबाट भने सीधा सम्पर्क सम्भव छ।
ऐतिहासिक पृष्ठभूमि : दोस्रो विश्वयुद्धभन्दा अगाडि यो क्षेत्र जर्मनीको हिस्सा थियो र यसलाई ‘कोनिग्सबर्ग’ (Königsberg) भनिन्थ्यो। सन् १९४५ मा सोभियत सङ्घले यसमाथि नियन्त्रण कायम गर्यो। सन् १९९१ मा सोभियत सङ्घको विघटन भएपछि पनि यो क्षेत्र रुसी महासङ्घकै भूभागको रूपमा रह्यो।
३. पुटिनको कडा बयानका ३ प्रमुख कारण
रुसी सुरक्षा विश्लेषकहरूका अनुसार पुटिनले कलीनिनग्रादलाई लिएर यति कडा प्रतिक्रिया दिनुका पछाडि मुख्य तीन कारण छन्:
नाकाबन्दीको सम्भावित खतरा : नाटोले समुद्री र हवाई मार्ग बन्द गरेर कलीनिनग्रादलाई रुसको बाँकी भागबाट पूर्ण रूपमा अलग्याउन सक्ने डर रुसलाई छ।
बाल्टिक क्षेत्रमा नाटोको उपस्थिति : बाल्टिक क्षेत्रमा नाटोले सैन्य गतिविधि, निगरानी र ‘इलेक्ट्रोनिक वारफेयर’ तीव्र बनाएको छ, जसलाई रुसले आफ्नो सुरक्षा चुनौतीका रूपमा लिएको छ।
सिधा मुठभेटको आशङ्का : युरोपमा रुस र नाटोबिच प्रत्यक्ष सैन्य मुठभेड हुन सक्ने चर्चा चलिरहेका बेला पुटिनले आफ्नो रक्षात्मक रणनीति प्रस्ट पारेका हुन्।
४. रुसका लागि कलीनिनग्राद किन महत्त्वपूर्ण ?
बाल्टिक नौसैनिक नेभी : कलीनिनग्रादको ‘बाल्टिस्क’ बन्दरगाहमा रुसको बाल्टिक नौसैनिक नेभी तैनाथ छ, जसले बाल्टिक सागरमा रुसी जलसेनाको पकड बलियो बनाएको छ।
आणविक मिसाइल प्रणाली : रुसले यहाँ परमाणु हतियार बोक्न सक्षम ‘इस्कन्दर’ मिसाइल प्रणालीका साथै आधुनिक हवाई रक्षा प्रणाली तैनाथ गरेको छ।
युरोपमा सैन्य दबाब : भौगोलिक स्थानका कारण यहाँबाट नाटोका धेरै सदस्य राष्ट्रहरू रुसी मिसाइलको पहुँचमा पर्छन्, जसले रुसलाई रणनीतिक अग्रता प्रदान गर्छ।
५. नाटोको कडा प्रतिक्रिया
पुटिनको वक्तव्यपछि नाटोले रुसको परमाणु धम्कीको तीव्र भर्त्सना गरेको छ।
नाटोकी प्रवक्ता एलिसन हार्टले भनिन्, ‘हामी बल प्रयोगको धम्की र गैरजिम्मेवारपूर्ण आणविक बयानबाजीको कडा शब्दमा निन्दा गर्छौँ। नाटो एक रक्षात्मक गठबन्धन हो र यसले कलीनिनग्राद वा रुसको कुनै पनि भूभागलाई निशाना बनाएको छैन।’
उता नाटोका महासचिव मार्क रुट्टेले रुसलाई धम्कीपूर्ण भाषा बन्द गर्न आग्रह गर्दै रुसले पश्चिमा देशहरूको ध्यान युक्रेन सहयोगबाट भटकाउन यस्ता बयान दिइरहेको दाबी गरे।
६. बाल्टिक सागरमा सैन्य तनावको पृष्ठभूमि
उत्तरी युरोपमा रहेको बाल्टिक सागरका वरिपरि रुसबाहेक पोल्यान्ड, लिथुआनिया, लात्भिया, एस्टोनिया, फिनल्यान्ड र स्विडेन जस्ता देशहरू छन्, जुन सबै नाटोका सदस्य हुन्।
नाटोले समुद्रमुनिका सञ्चार केबल र ऊर्जा पाइपलाइनको सुरक्षाका लागि ‘अपरेशन बाल्टिक सेन्ट्री’ सञ्चालन गर्दै आएको छ।
यस क्षेत्रमा दुवै पक्षका सैन्य अभ्यास र निगरानी गतिविधि बढेकाले कुनै पनि सानो गल्तीले ठुलो युद्धको रूप लिन सक्ने जोखिम बढेको छ।
प्रतिक्रिया