काठमाण्डु- भारतमा अध्ययन गर्न जाने विदेशी विद्यार्थीमध्ये नेपालीको संख्या सबैभन्दा बढी रहेको छ।

पछिल्लो एक दशकमा भारतमा विदेशी विद्यार्थीको संख्या उल्लेखनीय रूपमा बढे पनि सबैभन्दा धेरै विद्यार्थी पठाउने मुलुकका रूपमा नेपालले आफ्नो अग्रस्थान कायम राखेको छ।

भारतको उच्च शिक्षा क्षेत्रमा थप धेरै देशका विद्यार्थी आकर्षित भए हाल भारतमा अध्ययनरत प्रत्येक चार विदेशी विद्यार्थीमध्ये करिब एक जना नेपाली छन्।

भारतको शिक्षा मन्त्रालयको तथ्यांकअनुसार शैक्षिक वर्ष २०२३/२४ मा १७३ देशका ५८ हजार १३४ विदेशी विद्यार्थी भारतका विभिन्न विश्वविद्यालय तथा कलेजहरूमा अध्ययनरत थिए।

एक दशकअघि अर्थात् शैक्षिक वर्ष २०१३/१४ मा १५८ देशका ३९ हजार ५१७ विदेशी विद्यार्थी अध्ययनरत थिए। यस अवधिमा विदेशी विद्यार्थीको संख्या १८ हजार ६१७ ले अर्थात् करिब ४७ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ भने प्रतिनिधित्व गर्ने देशहरूको संख्या १५ ले बढेको छ।

शैक्षिक वर्ष २०२३/२४ मा भारतमा अध्ययनरत कुल विदेशी विद्यार्थीमध्ये २४.१ प्रतिशत नेपाली थिए। यो हिस्सा शैक्षिक वर्ष २०१३/१४ को २१ प्रतिशतभन्दा बढी हो। यसले दुवै अवधिमा नेपाल भारतका लागि विदेशी विद्यार्थीको सबैभन्दा ठूलो स्रोत मुलुक रहेको पुष्टि गर्छ।

नेपालले शीर्ष स्थान कायम राखे पनि अन्य प्रमुख स्रोत मुलुकहरूको सूची भने एक दशकमा उल्लेखनीय रूपमा फेरिएको छ। शैक्षिक वर्ष २०१३/१४ मा नेपालपछि अफगानिस्तान (८ प्रतिशत), भुटान (७ प्रतिशत), मलेसिया (६ प्रतिशत), सुडान (५ प्रतिशत) र इराक (५ प्रतिशत) प्रमुख स्रोत मुलुक थिए।

तर शैक्षिक वर्ष २०२३/२४ सम्म आइपुग्दा यो सूची परिवर्तन भएको छ। संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई) बाट आएका विद्यार्थी कुल विदेशी विद्यार्थीको ७ प्रतिशत छन्। पछिल्लो तथ्यांकमा लेबनान, बुर्किना फासो, मंगोलिया, मेक्सिको, काजाकिस्तान, बेलारुस र चिलीजस्ता देशका विद्यार्थी पनि भारतमा अध्ययन गरिरहेको देखिएको छ।

विदेशी विद्यार्थी आउने देशहरूको सूचीमा परिवर्तन आए पनि शीर्ष स्रोत मुलुकहरूको समग्र हिस्सा भने धेरै परिवर्तन भएको छैन।

भारतमा विदेशी विद्यार्थीका लागि सबैभन्दा आकर्षक राज्य कर्नाटक बनेको छ, जहाँ ७ हजार ९१४ विदेशी विद्यार्थी अध्ययनरत छन्। त्यसपछि पञ्जाब, महाराष्ट्र, उत्तर प्रदेश र तमिलनाडुको स्थान रहेको छ।

भारतको शिक्षा मन्त्रालयले विदेशी विद्यार्थीलाई भारतीय उच्च शिक्षा संस्थामा आकर्षित गर्ने उद्देश्यले सन् २०१८ मा ‘स्टडी इन इन्डिया’ कार्यक्रम सुरु गरेको थियो। पछिल्लो अखिल भारतीय उच्च शिक्षा सर्वेक्षण प्रतिवेदनअनुसार शैक्षिक वर्ष २०१९/२० यता भारतमा विदेशी विद्यार्थीको संख्या ४८ हजार ८९८ बाट बढेर ५८ हजार १३४ पुगेको छ।